De ‘Grooten Oorlog’ van 14-18 werd beëindigd door muiterijen en volksopstand

Stephen Bouquin

Vandaag, 11 november 2018 vieren we het einde van ‘de groote oorlog’, van de eerste wereld oorlog. Deze oorlog eiste meer dan 10 miljoen doden en ongeveer evenveel verminkte en gekwetste slachtoffers. Het was een slachting. De eerste industriële oorlog. Mitrailleurs maaiden soldaten bij bosjes neer. Op 27 augustus stierven er 30.000 Franse soldaten. Ze droegen gekleurde uniformen opdat de eigen artillerie niet op hen zou schieten… In 1916 vond in het departement van de Somme, nabij Amiens, één van de meeste bloedige veldslagen plaats. Op enkele weken tijd stierven er 1 miljoen soldaten waarvan 452.000 nooit werden teruggevonden. Hun lichamen werden gewoon aan flarden geschoten of explodeerden onder het constant bombardement. In de logistieke ketting kregen wijn en alcohol voorrang op munitie. Het dagelijks rantsoen van 1 liter wijn en een kwart liter alcohol was nodig opdat de soldaten de loopgraven zouden verlaten.

De oorlog brak uit naar aanleiding van de moord op Frans-Ferninand, troonopvolger van het Oostenrijks-Hongaars imperium. De oorlog tegen de Servische nationalisten vormde een aanleiding voor het Russisch Tsarenrijk om ook in actie te treden. Het Duits Keizerrijk trad Oostenrijk bij en lanceerde in augustus een offensief via België om zich ‘te beschermen’ van een Brits-Franse invasie.

In Duitsland stemden 78 parlementsleden van de SPD voor de oorlogskredieten. 14 stemden tegen. In Rusland spraken de bolsjewieken zich tegen de oorlog uit terwijl de mensjewieken zich onthielden. Lenin verdedigde ‘revolutionair defaitisme’ maar stond vrijwel alleen. Het vaderland werd aangevallen en moest toch verdedigd worden… In Frankrijk werd de socialistische leider Jean Jaurès op 1 juli 1914 vermoord. De CGT betoogde nog tegen de oorlog maar het patriotisme vierde hoogtij. De SFIO (sociaaldemocratie) ging overstag en verklaarde zich akkoord met de verlenging van legerdienst tot drie jaar.

In zowat alle oorlogvoerende landen koos de sociaaldemocratie voor een nationale alliantie met de burgerij. Nationaal-chauvinisme en klassencollaboratie kregen de bovenhand en de slogan ‘proletariërs aller landen verenigt u’ werd naar vredestijd verwezen… Enkelen, zoals Camille Huysmans, namen een pacifistische houding aan. Zij probeerden hun krachten te verenigen en organiseerden een vredesconferentie in Stockholm.

De wreedheden van de oorlog ondermijnden langzamerhand het patriotisme. Het Russisch leger werd gedecimeerd. Zowel op het front als in de steden of het platteland heerste er hongersnood. Muiterijen braken uit. Hetzelfde gebeurde op het westerse front. Historisch onderzoek van André Loez (14-18. Les refus de la guerre. Une histoire des mutins (Folio « Histoire », 2010) geeft aan dat vanaf de winter 1914-1915 tientallen muiterijen uitbraken. Soldaten weigerden de loopgraven te verlaten. Hen vervangen door andere divisies was maar een halfslachtige oplossing. Duizenden soldaten werden gefusileerd wegens ‘desertie’. Reeds in het voorjaar 1915 verbroederden Duitse en Franse soldaten. Maar de oorlog ging door. Nieuwe wapens werden ingezet.

In februari 1917 brak de revolutie uit in Petrograd. Tsaar Nicolas II werd geofferd door een militaristische maar decadente aristocratie om de oorlog te kunnen verder zetten. Het oostelijk front stuikte kort daarna in elkaar en de Duitse leger rukte op naar Petrograd. De bolsjewieken namen het voortouw van massabetogingen onder het motto ‘vrede-brood en grond’. Ze verdedigden het stopzetten van de oorlog via een eenzijdige wapenstilstand. Mensjewieken waren verdeeld, Fracties van Russsiche adel wilden op een bepaald moment dat het Duitse leger de revolutie zou neerslaan. De militaire putch van Kornilov mislukt. Het Russische leger rebeleerde massaal tegen de generaals. Geen enkele divisie was nog te vertrouwen.

Overal vormden soldaten raden, werden officiers afgezet en keerde men de wapens tegen de heersende klasse. In Oktober 1917 kregen de bolsjewieken de overhand en in maart 1918 werrd in Brest-Litovsk een vredesverdrag getekend tussen Duitsland en vertegenwoordigers van de Sovjetrepubliek.

Duitse generaals probeerden van de situatie gebruik te maken en lanceerden in april een offensief om Parijs te veroveren. Maar hun soldaten deserteren massaal. Op enkele weken tijd verliest het leger nagenoeg 500.000 soldaten. Ook bij de Fransen nemen de muiterijen toe in aantal. Daar waar er een 160 tal werden geresgisteerd in 1916 overtreft men het duizendtal het jaar erna. Stakingen in de wapenfabrieken leggen de productie stil. Petities voor verlof en andere ‘zachtere’ acties zetten officieren onder druk om aflossing van de wacht te bekomen. In tientallen legerdivisies werden officieren vervangen omdat ze naar de soldaten luisterden in plaats van naar de generaals.

Tijdens de zomer 1918 implodeerde het westers front. Het Oostenrijks leger bezwijkt en het Ottomaans leger gaat ook door de kniëen. De Pruisische militaire kaste staat er alleen voor en overtuigt keizer Wilhem II een wapenstilstand te aanvaarden. Maar om de eer te redden wordt de Kriegsmarine gevraagd een laatste zeeslag te voeren tegen de Royal Navy. Op de oorlogsschepen kwam men te weten dat de oorlog voorbij was. De mariniers weigeren hun levens te offeren voor het prestige van hun admiraals. Een muiterij brak uit en de stookketels werden gedoofd. Wanneer de kruisers en slagschepen de haven van Kiel binnenvoeren werden zij door het menigte als helden onthaald. De stad staat in rep en roer en overal worden arbeiders en soldatenraden gevormd. In Beieren, Berlijn, Hmaburg, overal worden republieken uitgeroepen en vormen arbediers en soldaten raden naar het voorbeeld van de Russische kameraden. Wilhem II treedt af op 9 november en een Duitse Republiek wordt uitgeroepen.

Op 11 november 1918 werd de ‘groote oorlog’ eindelijk beëindigd. Niet door de generaals noch door ministers maar door de opstandige massa’s.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.