Het gemeentelijk democratisch deficit zit diep

David Van Peteghem

Het heeft geen haar gescheeld of Bart De Wever had tijdens de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen zijn meerderheid verloren. Volgens berekeningen van Bart Maddens had de PVDA slechts 278 zetels nodig voor een vijfde zetel in de gemeenteraad.

Velen hebben zich misschien hierdoor schuldig gevoeld dat ze niet al hun stemmen aan de PVDA hebben gegeven[1]. En natuurlijk is het bijzonder spijtig dat De Wever zijn meerderheid niet verloren heeft. Maar hetzelfde gaat ook op indien er meer stemmen naar sp.a of Groen zouden gegaan zijn. Kortom, het blijft een overloze discussie rond ‘wat indien’…

In een democratie heeft de kiezer een laatste woord en lijkt het ons niet bijzonder constructief kiezers te culpabiliseren. Vanuit democratisch oogpunt lijkt het ons belangrijker het gemeentelijk democratisch deficit aan te klagen. Dat is tweeledig.

Het imperiali-systeem

Eerst en vooral is het Imperiali-systeem van die aard dat alle stemmen die niet tot een zetel in de gemeenteraad leiden de facto bij de grootste formatie worden geteld. Hoe gebeurt dit? Concreet: indien we alle stemmen van DSA, Piraten, BDW, Burgerlijst bij elkaar tellen bedraagt dit een totaal van 10.272 stemmen. Ook alle resterende stemmen bij andere lijsten die niet tot een extra-zetel leiden worden opzij gezet. Al deze rest worden niet meegrekend in het totaal waardoor de zetelverdeling de lijst met het grootst aantal stemmen zal bevoordeligen. Dit verklaart waarom de NVA met 35% van de stemmen toch 42% van de zetels binnenhaalt. Het imperiali systeem is erop gezicht een aantal extra zetels cadeau te geven aan de grootste formatie als stabiliserende factor.

Vandaag heeft de NVA 23 zetels in de Antwerpse gemeenteraad. Indien we haar resultaat van 35% als uitgangspunt nemen voor de zetelverdeling komen we terecht bij 19 à 20 zetels op 55.

De verloren stemmen van de niet-Belgen

Een tweede niet minder belangrijk democratisch deficit situeert zich in het feit dat stemgerechtigden niet-belgen zich moeten registreren alvoren hun stemrecht te bekomen.

Van zodra zij zich inschrijven ondergaan zij ook kiesplicht. In Antwerpen wonen er 23.089 potentiële kiezers van de buiten Europese Unie en 41.390 niet-Belgische burgers van de Europese Unie. De participatiegraad tijdens de afgelopen verkiezingsronde is in Antwerpen bijzonder laag uitgevallen voor beide groepen.

Op 14 oktober trok in Antwerpen na registratie slechts 9% van de niet-Belgische EU-burgers en 8% procent van de niet-Belgische burgers van buiten de EU naar de stembus. In totaal hebben er 59.042 inwoners hun stem niet uitgebracht terwijl ze dit wél hadden kunnen doen.

Sommigen zullen stellen dat de lage participatiegraad enkel het gevolg is van de lage betrokkenheid en de desinteresse voor het democratisch proces. De Wever beweert dat je nieuwkomers niet zomaar onmiddellijk burgerrechten kan geven. Maar dit is spelen met vuur als De Wever gelooft dat bepaalde menselijke groepen minder recht hebben op democratische rechten (of zeg maar burgerrechten). Dit past in het algemeen assimilatie/inburgeringsverhaal van De Wever. Hij verliest doelbewust uit het oog dat burgerrechten mensenrechten zijn en dat ze voor iedereen gelden ongeacht de afkomst en dat België deze burgerrechten in 1983 heeft gewettigd.

In de praktijk zijn er echter onvoldoende middelen voor de befaamde inburgeringscursussen. Niet toevallig krijgen de stemgerechtigde niet-Belgen amper informatie over hun burgerrechten. Sommigen spreken immers gebrekkig Nederlands maar lezen het zeer moeilijk. Anderen begrijpen het amper en hebben dus wel degelijk vertaling nodig. Kan een stad als Antwerpen het niet aan mensen te ontvangen en hen te helpen hun weg te vinden in verschillende talen?

Niet-belgen kregen in de loop van juni een brief met de uitleg dat ze zich voor 31 juli moeten laten registreren. Het minderhedenforum voerde een zeer beperkte campagne.

Zeker inzake de non-expats – laat ons maar zeggen de superdiverse werkende klasse – is extra sensibilisering nodig.

De progressieve politieke formaties hebben hier allemaal toch een beetje boter op hun hoofd. Noch sp.a, noch Groen noch PVDA hebben samen of elk apart de moeite gedaan om deze inwoners en potentiële kiezers te informeren over het belang van de verkiezingen en de noodzaak een stem uit te brengen. Nochtans zijn deze inwoners ook ‘betrokken partij’ bij de werking van stedelijke dienstverlening, openbaar vervoer, onderwijs, veiligheid of verfraaiing van de openbare ruimte. Ze betalen overigens evenzeer belastingen…

De geschiedenis leert ons dat elke politieke doorbraak of ommekeer altijd gepaard is gegaan met een democratisering van het kiezerscorps. Dit was het geval met het Chartisme in Het Verenigd Koninkrijk in de 19de eeuw, in de VS met de verkiezing van Obama in 2008 toen miljoenen afro-amerikanen en hispano’s zich hebben ingeschreven op de kiezerslijsten. Idem dito in Ecuador, Venezuela of Bolivia waar de onzichtbare inwoners van barrio’s of sloppenwijken opkwamen voor hun politieke rechten.

Indien links zich in Antwerpen wil herpakken en bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen wil scoren, dan moet ze het aandurven van de gekleurde sinjoren aan te spreken en te betrekken bij het politiek gebeuren.

Besluit

De spelregels van de verkiezingen mogen best herzien worden:

  • Vervang het imperiali-systeem zodat het aantal stemmen correcter worden vertaald in een evenredig aantal zetels.
  • Zorg voor automatische registratie van niet-Belgen (EU en non-EU) op kiezerslijsten, na een verblijf van 4 jaar in het land, los van de gemeente waar ze woonachtig zijn.

[1] De PVDA heeft in het Antwerpse bij de gemeenteraadsverkiezingen haar globaal stemmenaantal significant weten te verhogen: van 21.720 stemmen (8%) in 2012 naar 24.637 stemmen (8,7%). Maar deze toename in aantal stemmers volgt in feite gelijke tred met de algemene toename van het totaal uitgebrachte geldige stemmen dat gestegen is van 272.435 naar 282.432.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.