La majestueuse égalité des Lois (deel 2)

Peter terryn – Zaterdag 5 januari 2019

Er is nogal wat discussie over de houding van sp.a Antwerpen over de hoofddoek. Hoewel ze voor de verkiezingen beloofden het verbod af te schaffen, behouden ze het nu toch. In hun kielzog pleit sp.a Rood (dat veeleer Bruyn lijkt) voor een scherpere seculiere koers voor sp.a.

Hoe het allemaal begon

Patrick Janssens (sp.a) voerde als burgemeester van Antwerpen als eerste in ons land zo’n verbod in. Van je vrienden moet je het hebben. De wegbereider van Bart De Wever creëerde daarmee een monster dat sindsdien door Vlaanderen waart. Voormalig burgemeester van Leuven, Louis Tobback zei daarover: “Als ik morgen in Leuven geconfronteerd word met de vraag om hoofddoeken achter het loket of waar dan ook te verbieden, heb ik dat te danken aan Patrick Janssens en aan het Antwerpse stadsbestuur. Daar moeten we niet flauw over doen.” Hij wou daarover ook geen debat in de gemeenteraad: “Ik wil in de gemeenteraad geen discussies over religie. Zeker geen hatelijke discussie die surft op de golven van de anti-islambeweging. Je hebt racisten als Geert Wilders die daar op springen. Maar je hebt ook beschaafde politici, zelfs in mijn eigen partij, die de anti-islamgevoelens misbruiken om zich populair te maken.” De discussie woedt binnen de partij meer dan ooit. Omdat het opheffen van het hoofddoekenverbod – en flankerende antidiscriminatie maatregelen als meertaligheid in het onderwijs, gratis tolken en de automatische verkrijging van het vreemdelingenstemrecht – ondanks de electorale beloftes geen sprake is, hebben drie sp.a gemeenteraadsleden, Güler Turan, Karim Bachar en Hicham El Mzairh, tegen het bestuursakkoord gestemd. Ze weigeren ook het derde schepenambt voor de partij op te nemen, waardoor de partij met een probleem zit.

De beweging voor de verlinksing van de sp.a, Wij zijn Socialisten, deelde op Facebook een artikel van Said Bataray en Othman El Hammouchi (bien étonnés de se trouver ensemble) waarin gesteld wordt dat sp.a door deze bocht verraad pleegt ten aanzien van de islamitische kiezers. Vraag is of sp.a zich überhaupt moet bekommeren om islamitische kiezers die meer belang hechten aan symbolen van hun religie dan aan een sociaaleconomisch programma. Maar wie om een van beide redenen voor sp.a koos, komt hoe dan ook bedrogen uit. De discussie is hevig binnen de diverse vleugels van de partij. Maar het lijkt alvast duidelijk dat ze een deel van haar electoraat kwijt is en een van de zichtbare redenen, is het hoofddoekverbod. Men mag zich dus gerede de vraag stellen: hoe moeten socialisten, progressieven en links in het algemeen omgaan met religieuze symbolen en openbare functies?

Wat men moet onthouden

Er zijn voor socialisten een aantal cruciale uitgangspunten:

1) Rechten en Vrijheden

Socialisten verdedigen rechten en vrijheden. Niet alleen die van henzelf, maar vanuit een principe. Het zogenaamde ‘verbod tot het dragen van uiterlijke religieuze en ideologische symbolen’ is in de feiten een verbod op het dragen van de hoofddoek. Men kan luidop roepen dat het voor elke gezindte geldt, maar het is niet ingevoerd omwille van joden of hindoes achter een loket of voor een klas. De wet is gelijk voor iedereen in de zin zoals Anatole France sarcastisch opmerkte: ‘La majestueuse égalité des lois interdit aux riches comme aux pauvres de coucher sous les ponts, de mendier dans les rues et voler du pain’. Zoals die wet alleen gold voor de armen, zo geld het verbod op uiterlijke religieuze symbolen alleen de betrokkenen, in dit geval moslima’s.

Het is zeer duidelijk een maatregel die één specifieke groep viseert, die dus discrimineert en daardoor bijdraagt aan racisme.

2) Openbaring

Socialisten die godsdiensten willen terugdringen uit het openbaar leven en reduceren tot een privé-aangelegenheid, gaan voorbij aan art. 19 van de Belgische grondwet. Dat zegt zeer duidelijk dat ‘De vrijheid van eredienst, de vrije openbare uitoefening ervan, … zijn gewaarborgd”. De vrije, openbare uitoefening wordt expliciet vermeld. Artikel 9 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is nog explicieter: “Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, zowel in het openbaar als privé zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uitdrukking te brengen in erediensten, in onderricht, in praktische toepassing ervan en in het onderhouden van geboden en voorschriften.” Het gaat dus om een recht en een vrijheid die zowel door de grondwet als in het EVRM letterlijk zijn opgenomen en die beiden duidelijk stellen dat het recht om zijn godsdienst te belijden ook geldt buiten de privésfeer, met name in het openbaar.

3) Democratisering

Socialisten die de impact van religie op het private en publieke leven willen terugdringen, doen er goed aan te bestuderen hoe we dat met het katholicisme hebben gedaan. De grote leegloop van de kerken en de secularisatie heeft in Vlaanderen vooral plaatsgevonden na WOII. De democratisering van het onderwijs staat in die periode centraal door het wegnemen van financiële drempels. In 1950 wordt een homogene CVP/PSC regering gevormd die van oudsher een onderwijsbeleid voert ten voordele van het katholiek onderwijs. Maar als in 1954 een socialistisch-liberale coalitie aan het bewind komt, worden de subsidies voor het katholiek onderwijs ingekrompen en de regering maakt de expansie van het rijksonderwijs mogelijk. Dit paarse kabinet haalt zich daarmee de woede van het Belgisch episcopaat op de hals en de schoolstrijd – het gevecht om de ziel van het kind – brandt los. Deze “massale en haast mythische mobilisatie van de katholieke zuil”, zal een van de laatste stuiptrekkingen van het katholicisme in Vlaanderen zijn.

Vanaf de jaren zestig gaat de ontkerkelijking in sneltempo verder. Gingen in 1967 nog vijf op de tien mensen wekelijks naar de eucharistieviering dan is dit in 1980 gedaald tot drie op de tien. Vandaag is het nauwelijks nog 6%. De kerk en aan haar gelieerde zuil, verloor op alle gebied aan macht en invloed. Dat is niet gebeurd door het uitvaardigen van verboden, het schofferen van gelovigen, het ridiculiseren van religie. De secularisering in ons land is het resultaat van een sociaaleconomisch beleid waarbij onderwijs veralgemeend werd, in het bijzonder voor vrouwen. Het is het resultaat van een toegang voor vrouwen tot kennis, gezondheidszorg, de arbeidsmarkt, politiek en anticonceptie. Vrouwen hebben in de secularisering een bijzonder grote rol gespeeld.

Het lijkt dus ook bij andere religies van belang dezelfde, succesvolle strategie te volgen, in het bijzonder de emancipatie van vrouwen. Dat wil concreet zeggen dat we alle drempels wegwerken die vrouwen en meisjes de toegang tot onderwijs, vorming en onder meer werkgelegenheid verhinderen of bemoeilijken. We hebben namelijk als samenleving, maar ook als seculiere socialisten, alle belang bij geëmancipeerde vrouwen die zelf hun eigen inkomsten kunnen genereren, die hoogopgeleid zijn en financieel – en daardoor sociaal – onafhankelijk zijn ten opzichte van hun omgeving of het patriarchaat. Vrouwen die met andere woorden hun eigen boontjes kunnen doppen. Als socialisten en humanisten moeten we alle hinderpalen wegwerken die zo’n emancipatie en dus toegang tot onderwijs en werk naar keuze in de weg staan. Een hoofddoekenverbod is zo’n hinderpaal.

4) Anglais of French?

Au fond is de vraag of we het Franse model van l’État laïque implementeren ofwel het Angelsaksische van de pluralistische samenleving. In dat eerste model worden alle tekenen van religie uit het overheidsapparaat gebannen – tenzij het opportuun is om als Président de la République een kippa op te zetten – en wordt de citoyen een onderdeel van het staatsapparaat.

In het Angelsaksisch model is het staatsapparaat de uitdrukking van de diversiteit van de samenleving en vind je dus politie-agenten, leerkrachten en mensen achter loketten met een tulband, keppel of hoofddoek.

Die verschillende aanpak heeft natuurlijk een historische reden: de Franse revolutionairen maakten komaf met Louis XVI, par la grâce de Dieu en kortwiekten daarmee niet alleen de macht van de adel maar ook die van de kerk. Ze voerden de strikte scheiding tussen kerk en staat in en brandschatten onderweg enkele honderden abdijen en kerken, waarvoor ik ze nog altijd dankbaar ben. Al een tijdje daarvoor lag Hendrik VIII in Engeland in onmin met Rome omdat hij niet mocht scheiden van zijn vrouw Catharina van Aragon die enkel dochters bleek te kunnen baren. Hij scheurde de kerk af van het Rooms gezag en stichtte de Anglicaanse kerk en werd er met de Act of Supremacy gelijk het hoofd van. In zo’n constellatie valt een scheiding van kerk en staat nogal moeilijk te verdedigen natuurlijk. Het Brits Imperium dat reikte van Canada tot Nieuw Zeeland kende aan onderdanen van de Queen ook Britse paspoorten uit voor de inwoners van British Commonwealth en het VK verwelkomde dus – meer dan andere Europese landen – inwoners van allerlei gezindten binnen haar grenzen. Dat heeft geleid tot een andere vorm van integratie dan bijvoorbeeld in Frankrijk of bij ons.

5) Who cares?

Op zich heeft het weinig belang: beide samenlevingen kampen – net als de onze – met grote en gelijkaardige problemen die au fond geen culturele oorsprong hebben, maar een economische. De ene arbeider die in een bedrijf werkt, geeft de voorkeur aan een vakantie in Benidorm, terwijl de andere jaarlijks naar Marokko trekt. De ene verkiest varkenskotelet op zijn barbecue, de andere een lamsbout. De ene dient zijn god op vrijdag, de andere op zondag. De ene draagt een pet, de andere een hoofddoek. Dat soort culturele of religieuze verschillen heeft geen belang en leidt niet tot belangrijke sociale en politieke verschillen in tijden van hoogconjunctuur. Die conflicten rijzen pas in tijden van economische crisis als werkgelegenheid schaars wordt. Als in de jaren zeventig de eerste crisis een einde maakt aan de lange periode van hoogconjunctuur, wordt dat soort culturele verschillen opgeklopt door reactionaire partijen en krijgen we de symbooldiscussies die vandaag ook de sociaaldemocratie hebben aangetast. Maar essentieel in de discussie zijn niet de symbolen. Het is niet de culturele integratie of assimilatie, maar de gebrekkige economische integratie. Het is de massale werkloosheid van eind jaren ‘70 en van de jaren ‘80 die heeft geleid tot de reïncarnatie van extreemrechts en de sluipende verrechtsing waar vandaag een groot deel van de samenleving door is aangetast. Het is ook in grote mate die werkloosheid in de binnensteden en de Verelendung die ermee gepaard gaat, die hebben gezorgd voor een vergelijkbare verrechtsing bij een deel van de jongeren uit de migratie die zich afkeren van een samenleving die hen ogenschijnlijk niets te bieden heeft en zich terugplooien op een gepolitiseerde en reactionaire versie van de islam. Het lijkt mij verstandig om in de discussie terug te vallen op de hier uiteengezette principes, om rechten en vrijheden te verdedigen. En het zou goed zijn indien de linkerzijde in het algemeen en de sp.a in het bijzonder blijven hameren op het belang van die economische integratie en in functie daarvan een project zouden uitwerken. want, lest we forget: it’s the economy, stupid.

Peter terryn
https://ministerievanagitatie.be/

 

(Foto: Daphne Van den Blink)

Eén reactie

  1. Iedereen is vrij van religie en welke religie men wil volgen maar men moet ook geen mensen verplichten om aan religie te doen of het nu katholiek is of islam of Hindoe of welke religie dan ook. Ik ben nog blij dat er nog geestelijken zijn die de gelovigen willen opvangen en hen een heilige mis te laten volgen. Religie is dan ook niet wettelijk en men moet de kerk en staat uit elkaar houden en nooit samenvoegen, in het verre verleden kan dat ooit wel eens geweest zijn dat weet ik niet daar ken ik niet veel van en ikzelf ben een atheïst omdat ik nooit in een religie geïnteresseerd ben geweest alhoewel ik gedoopt ben, de eerste communie en plechtige communie gedaan en ook een huwelijk in de kerk omdat we het zo gewoon waren van vroeger uit thuis maar moest ik eigenlijk terug van vooraf beginnen zoals ik als kind begonnen ben ik zou het niet meer overdoen dat weet ik zeker maar ik zeg en blijf erbij iedereen is hier vrijblijvend in en dat moet ook en in andere geloofsculturen is dat weer anders en zo heeft iedere geloofscultuur haar eigen weg wat betreft vieringen in een gebedsgebouw.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.